لکھت: شاکا ہاری
ہک طرانح نال تاں سرائیکی وسیب اتے پنجاب وچالے پاݨی دا مسئلہ وادی سندھ وچ برٹش کالونئیلزم دے پہلے دور وچ وی شروع تھی ڳیا ہئی۔ سنٹرل پنجاب وچ کینال کالونائزیشن دے نتیجے وچ سرائیکی وسیب اتے سندھ دیاں سیلابی نہراں تباہ تھیاں۔ ریاست بہاولپور ہک انتظامی یونٹ ہئی، ایں کیتے ایندے حقوق دی کُجھ ڳالھ تاں تھئی پر کالونئیل ݙڈھپ اڳوں کیندی چلدی ہئی۔ وت جئیں ویلھے سندھ طاس معاہدہ تھیا تاں ایندا خسارہ وی سرائیکی وسیب اتے سندھ صوبہ کوں بھرݨا پیا۔ پنجاب اقتدار اُتے قابض ہووݨ دی وجہ توں اپݨے ہیڈ ورکس دے وݙے دریاویں (چناب اتے جہلم) کوں ستلج دریا دے بدلے ہتھیکا کر گیدھا اتے جیڑھی کمی بیشی ہئی اونکوں دریائے سندھ کنوں پورا کیتس۔
میانوالی اتے سرگودھا ڈویژن دے سرائیکی اضلاع (بکھر، خوشاب وغیرہ) کوں اپݨے ہتھیکے کر کنیں پنجابی اسٹیبلشمنٹ اصل وچ سرائیکی وسیب دی شاہ رڳ اُتے اپݨی انگل رکھ ݙیسی۔ ایں حوالے نال گریٹر فلڈ کینال دا پنجاہ ارب کنیں ودھ دا منصوبہ پنجاب حکومت ہنگامی بنیادیں اُتے مکمل کریندی پئی تاں جو دریائے سندھ دے پاݨی کوں کنٹرول کرݨ دے نال نال سرگودھا ڈویژن دے سرائیکی اضلاع دی لکھاں ہیکٹر اراضی کوں لینڈ کالونائزیشن دے تحت اپݨے قبضے اچ کیتا ونڄے۔
افسوس دی ڳالھ تاں اے ہے جو گریٹر فلڈ کینال دے سرکاری منصوبہ وچ لکھیا ڳئے جو لینڈ کالونائیشن دا پروگرام کوں نہر دے مکمل تھیوݨ دے بعد عملی شکل ݙتی ویسی۔ ایں ڳالھ دا سِدھا مطلب اے ہے جو لینڈ کالونائزیشن دے منصوبے کوں خفیہ رکھیا ونڄے اَتے چُپ چُپاتے لکھاں ہیکٹر اراضی پنجابی آبادکاریں وچ ونڈ ݙتی ونڄے۔ ایں حوالے نال جناح بیراج کنیں نکلݨ آلی پُراݨی تھل کینال دی مثال ساݙے سامہݨے ہے جیندے تحت ساڈھے ست لکھ ایکڑ اراضی دی آبپاشی تھئی اتے اوندے وچوں پنج لکھ ایکڑ کنیں ودھ رقبہ پنجابی آبادکاریں کوں اَلاٹ کیتا ڳیا۔ اڄ فتح پور اتے چوک اعظم تھل دے ݙو وݙے شہر ہن جتھوں دی اکثریت آبادی پنجابی آبادکار ہن۔
ونڈ دی سیاست دا اے ہک مستند اصول ہے جو ݙکھاؤ کھٻی تے مارو سڄی۔ مُلتان اتے بہاولپور دے جھیڑے کوں ہوا ݙیوݨ دا پنجابی اسٹیبلشمنٹ دا مقصد اصل وچ سندھ ساگر دوآب (گریٹر تھل) دے مسئلے کوں ساݙی اَکھ اڳوں اوجھل کرݨ ہے۔ ونڈ دی سیاست دا ہک ٻیا اصول اے ہے جو اینویں ونڈو جو مائی نال ٻچڑا نہ ملے۔ جے اساں انڈیا وچ ننویں صوبیں دی اُساری کوں ݙیکھوں تاں ݙاݙھے قومیتیں یا فریقیں ایہو کم کیتے۔ جھاڑکھنڈ دی مثال ہووے یا وت چھتیس گڑھ دی ریاست دی، ایہو اصول ورتا ڳئے اتے پنجابی اسٹیبلشمنٹ وی پنجاب دی ونڈ وچ ایہو طریقہ ورتیندی پئی ہے۔
جے اساں اڄ دریائے سندھ دے پاݨی دے کنٹرول کوں سرائیکی صوبہ دے جغرافیہ وچ اہمیت نہ ݙتی اتے ملتان تے بہاولپور دی بحث وچ پئے ریہے تاں وت تاریخ دے بدلے کنوں کہیں صورت نہ بچسوں۔
چھیکڑ وچ میں ایڈورڈ سعید (مشہور فلسطینی دانشور) دی ہک مثال ݙیساں۔ او لکھدے جݙاں فلسطین دی انج ریاست کیتے فلسطینی اتے اسرائیلی اوسلو ایکارڈ (معاہدہ) کیتے مذاکرات کریندے پئے ہئین تاں فلسطینی جغرافیہ اتے نقشیں کنیں لاعلم ہن۔ جݙاں جو اسرائیلیں کولہوں علاقے دے چپے چپے دے نقشے ہئین جیندے نال او اندازہ کریندے پئے ہئین جو پاݨی دی ونڈ کیویں تھیسی، روٹس کیڑھے کیڑھے کݙوں ویسن اتے کیویں فلسطینی آبادیں کوں ونڈیا ونڄے جو او ہک محصور جغرافیہ دے پابند تھی ونڄن۔ نتیجہ اے نکھتا جو ننوے دے ݙھاکےوچ اوسلو ایکارڈ دے بعد فلسطینی وسائل اتے اپݨے تاریخی جغرافیہ کنوں محروم ہئین۔
سرائیکی سندھ دریا دے پاݨیاں اتے مٹی نال بݨے ہوئے لوک ہن اتے سندھ دریا دے کنٹرول کوں پنجابی اسٹیبلشمنٹ دے ہتھیں ݙے کنیں اپݨے وجود اتے بنیاد کولہوں کلہا محروم نہ تھیسوں بلکہ ہمیش کیتے اوندے سیاسی مُتھاج رہ ویسوں۔
سرائیکی ستلج دریا سندھ طاس معاہدہ دی صورت وچ پیلھے ڳال چُکن اتے سرائیکی انتظامی یونٹ دے ناں اُتے دریائے سندھ کوں وی ݙے بہسن۔ سرائیکی صوبہ دی بحث جوش گھٹ اتے ہوش ودھیک منگدی ہے۔
Leave a Reply